Wyzwolenie

Do rejonu Pustkowa i Blizny zbliżały się oddziały I Frontu Ukraińskiego pod dowództwem marszałka Iwana Koniewa. Pustkowa broniły np.: 543, 544, 545 Dywizje Grenadierów Ludowych podległe 59 Korpusowi Armijnemu. Dowódcy radzieccy mieli dokładne mapy niemieckich umocnień. Komendant zgrupowania AK „Klamra” – Adam Lazarowicz przekazał informacje dotyczące usytuowania oddziałów niemieckich, a zwłaszcza stanowisk artyleryjskich na linii frontu od Pustkowa poprzez Dębicę aż do Jasła, zdobyte u zabitego szefa sztabu niemieckiej brygady pancernej – kapitana Funka. 20 sierpnia oddziały radzieckie uderzyły i po dwóch dniach zaciekłych walk przełamały niemieckie linie obrony i weszły na teren poligonu SS. Jednak walki o wyzwolenie tego regionu kosztowały życie około tysiąca żołnierzy radzieckich, którzy spoczywają dziś miedzy innymi na cmentarzu Żołnierzy Radzieckich, przy drodze z Pustkowa Osiedla do Ocieki, pomiędzy ringiem II a III.

 

Marszałek Iwan Koniew, dowódca I Frontu Ukraińskiego

 

Warto dodać że przez jakiś czas w Pustkowie przebywał osobiście marszałek Iwan Koniew. Przez dwa tygodnie mieszkał w prywatnym domu w Kamionce, a później przeniósł się wraz ze swoim sztabem do jednej z will w Pustkowie Osiedlu. Puste hale fabryczne pełniły teraz funkcję magazynów i kwater dla żołnierzy radzieckich.

Teraz role się odwróciły i w obozie gdzie poprzednio to Niemcy przetrzymywali więźniów, sami znaleźli się w roli więźniów. Po prostu Rosjanie wykorzystali budynki obozowe i w Pustkowie powstał obóz przejściowy dla jeńców niemieckich którzy zostali schwytani, np. pod Kielcami czy Radomiem. Z Pustkowa Niemcy byli wywożeni do Rosji, do pracy np. w kopalniach zagłębia donieckiego (dziś Ukraina). Brak higieny i głód doprowadził do masowego rozprzestrzeniania się chorób. Po wybuchu epidemii dezynteri i czerwonki postanowiono odseparować chorych i zdrowych od siebie. Chorych zaczęto wywozić na wieś Wielącza, ring II. Wykorzystano trzy lub cztery baraki w których poprzednio mieszkali esesmani i wtłoczono do nich chorych żołnierzy. Śmiertelność była ogromna. Według Niemieckiego Czerwonego Krzyża (DRK), od stycznia 1945r. do kwietnia 1945r. w Pustkowie zmarło około 3000 Niemców. Od 4 stycznia 1945r do kwietnia 1945r (brak dokładnej daty), zmarło w obozie około 3000 ludzi. Od 1 lutego do 10 lutego 1945 roku, dziennie umierało 80-90 ludzi. W okresie od lutego do kwietnia 1945r zmarło 2000 ludzi. Zmarłych wrzucano do okopu który był nie daleko baraków i budynku w którym zrobiono „szpital-umieralnię”. Zwłoki układano w stosy obok „szpitala” i później inni Niemcy wrzucali ciała do okopu.

Ostatni transport jeńców niemieckich z Pustkowa do Rosji wyjechał w kwietniu 1945 roku. W transporcie do Woroszyłowgradu (dzisiejszy Jekaterynburg) wyjechało 800 jeńców, w trakcie podróży zmarło 113. Przez obóz w Pustkowie przewinęło się około 12000-15000 jeńców, i nie byli to wyłącznie Niemcy, bo trafiali się również np. Włosi, sporo było Ślązaków czy Kaszubów.

W 1997 roku nastąpiła ekshumacja przeprowadzona na wniosek Fundacji „Pamięć” przez firmę Gutex z Zamościa. W masowym grobie ekshumowano (za pomocą koparek!) około 1400 zwłok. Udało się zidentyfikować dwie osoby, jedną kobietę i jednego mężczyznę. Wszystkie szczątki przewieziono i pochowano na cmentarzu Żołnierzy Niemieckich w Siemianowicach Śląskich.